Bạn Đang Cần Một Người Chỉ Đường — Hay Giúp Mình Nhìn Rõ Đường?

Một Founder chuẩn bị mở thị trường mới.

Đây là lần đầu anh dẫn dắt một cuộc mở rộng như vậy. Rất nhiều câu hỏi xuất hiện: nên bắt đầu từ đâu, xây đội ngũ tại chỗ trước hay kiểm chứng thị trường trước, rủi ro nào thường bị đánh giá thấp, và những sai lầm nào có thể tránh nếu biết sớm hơn?

Trong tình huống này, nói chuyện với một người đã từng đi qua con đường tương tự có thể rất giá trị.

Họ có thể nói: “Tôi từng mắc sai lầm ở chỗ này.” Hoặc: “Nếu làm lại, tôi sẽ kiểm chứng điều này trước khi đầu tư.”

Đó là lúc Mentoring phát huy giá trị. Kinh nghiệm của người đi trước giúp Founder rút ngắn đường học và tránh phải trả giá cho những bài học mà người khác đã từng trải qua.

Nhưng hãy thay đổi tình huống một chút.

Founder đã nghiên cứu thị trường. Đội ngũ đã chuẩn bị dữ liệu. Trên bàn hiện có ba phương án tương đối rõ.

Một phương án giúp tăng trưởng nhanh nhưng cần đầu tư lớn. Một phương án thận trọng hơn nhưng có nguy cơ bỏ lỡ thời điểm. Phương án còn lại đi qua đối tác địa phương, giảm áp lực vận hành nhưng Founder phải chấp nhận mất một phần quyền kiểm soát.

Anh hiểu cả ba.

Anh cũng đã nghe ý kiến của đội ngũ.

Nhưng vẫn chưa quyết định.

Lúc này, vấn đề có thể không còn nằm ở việc “Tôi chưa biết phải làm gì.”

Nó nằm ở một câu hỏi khó hơn:

“Trong giai đoạn này, điều gì thực sự quan trọng với tôi và doanh nghiệp?”

Và đó là lúc Business Coaching có thể tạo ra một kiểu giá trị khác.

Khi chưa từng đi con đường đó, kinh nghiệm của người đi trước rất đáng giá

Không phải bài học nào Founder cũng cần tự mình trải qua.

Một người lần đầu gọi vốn có thể học rất nhiều từ doanh nhân đã trải qua vài vòng fundraising. Một quản lý vừa bước lên vị trí CEO có thể hưởng lợi từ người từng trải qua quá trình chuyển từ lãnh đạo một chức năng sang chịu trách nhiệm cho toàn doanh nghiệp.

Tương tự, nếu đây là lần đầu doanh nghiệp mở một thị trường mới, một Mentor từng làm việc đó có thể nhìn thấy những rủi ro mà Founder chưa biết để đặt câu hỏi.

Giá trị nằm ở chỗ người đi trước có một thứ mà Founder chưa có:

Trải nghiệm.

Nhưng kinh nghiệm chỉ thực sự hữu ích khi chúng ta nhớ rằng mọi kinh nghiệm đều có bối cảnh.

Một chiến lược mở thị trường từng thành công cách đây năm năm chưa chắc còn phù hợp hôm nay. Cách một tập đoàn 5.000 người vận hành không thể bê nguyên sang startup 100 người. Điều hiệu quả trong ngành bán lẻ chưa chắc đúng với công nghệ.

Vì vậy, một Mentor tốt không đơn giản nói:

“Tôi đã làm như thế này, bạn cũng nên làm như vậy.”

Giá trị lớn hơn nằm ở việc giúp Founder nhìn thấy những điều mình chưa từng trải qua, rồi tự đánh giá bài học nào phù hợp với hoàn cảnh hiện tại.

Nói cách khác, Mentoring không giúp chúng ta tránh mọi sai lầm.

Nó giúp chúng ta không phải tự mình mắc lại tất cả những sai lầm mà người khác đã từng mắc.

Nhưng kinh nghiệm của người khác không thể quyết định điều gì quan trọng với bạn

Quay lại với Founder đang cân nhắc ba cách mở thị trường.

Một người đi trước có thể nói:

“Nếu là tôi, tôi sẽ đi qua đối tác địa phương trước. Hiểu thị trường rồi mới đầu tư đội ngũ.”

Đó có thể là một lời khuyên rất tốt.

Nhưng hãy chú ý hai chữ: “nếu là tôi”.

Phía sau lựa chọn của người Mentor là những ưu tiên của họ: giảm rủi ro, tiết kiệm vốn, kiểm chứng thị trường trước khi cam kết nguồn lực lớn.

Founder có thể đang đứng trước một bối cảnh hoàn toàn khác.

Có thể doanh nghiệp chỉ có một cửa sổ cơ hội kéo dài 12 tháng và tốc độ quan trọng hơn hiệu quả vốn.

Có thể mục tiêu không đơn thuần là doanh thu mà là xây dựng năng lực trực tiếp tại thị trường.

Hoặc vấn đề sâu hơn nằm ở chỗ Founder phải lựa chọn giữa tốc độ tăng trưởng và mức độ kiểm soát mà mình sẵn sàng từ bỏ.

Đến đây, kinh nghiệm bên ngoài vẫn hữu ích.

Nhưng nó không thể quyết định thay nhà lãnh đạo.

Người khác có thể chia sẻ họ đã chọn thế nào. Họ không thể quyết định điều gì nên quan trọng nhất với doanh nghiệp của bạn ở thời điểm này.

Đây là lúc ranh giới giữa thiếu kinh nghiệm và thiếu sự rõ ràng bắt đầu xuất hiện.

Có những lúc Founder không thiếu câu trả lời, họ thiếu sự rõ ràng để chọn

Tôi thường thấy một tình huống khá thú vị trong những cuộc đối thoại với nhà lãnh đạo.

Họ bắt đầu bằng câu:

“Tôi không biết nên chọn phương án nào.”

Nhưng khi đi sâu hơn, hóa ra họ biết khá nhiều.

Họ hiểu ưu và nhược điểm của từng phương án. Dữ liệu quan trọng đã có. Họ biết đội ngũ nghĩ gì. Thậm chí trong đầu đã có một lựa chọn mà mình đang nghiêng về.

Điều khiến họ mắc kẹt không hẳn là thiếu thông tin.

Có thể họ chưa xác định tiêu chí nào quan trọng nhất.

Có thể họ đang cố tìm một phương án vừa tăng trưởng nhanh, vừa ít rủi ro, vừa tiết kiệm vốn, lại không phải từ bỏ quyền kiểm soát.

Hoặc cũng có thể họ đã biết mình muốn gì nhưng chưa sẵn sàng chấp nhận cái giá đi cùng lựa chọn đó.

Trong tình huống này, thêm một lời khuyên đôi khi chỉ khiến chiếc bàn có thêm một phương án.

Một cuộc Coaching cho Founder và CEO có thể đi theo hướng khác.

Thay vì hỏi:

“Anh nên chọn phương án nào?”

Cuộc đối thoại có thể bắt đầu bằng:

“Nếu chỉ được giữ lại ba tiêu chí để quyết định, ba tiêu chí đó là gì?”

Hoặc:

“Trong ba năm tới, anh thực sự muốn tối ưu điều gì?”

Rồi đến một câu khó hơn:

“Đánh đổi nào anh sẵn sàng chấp nhận?”

Những câu hỏi ấy không cung cấp thêm dữ liệu về thị trường.

Chúng giúp làm rõ người đang sử dụng dữ liệu để ra quyết định.

Và đôi khi, đó mới là phần còn thiếu.

Quyết định khó thường không thiếu phương án — chúng chứa những đánh đổi khó chấp nhận

Đây là một điểm tôi cho rằng khá quan trọng khi làm việc với CEO và Founder.

Chúng ta thường nghĩ một quyết định khó là quyết định chưa tìm được phương án tốt nhất.

Nhưng trong thực tế, nhiều quyết định khó lại có vài phương án đều hợp lý.

Vấn đề là không có phương án nào miễn phí.

Tăng trưởng nhanh có thể phải đánh đổi bằng dòng tiền.

Trao quyền nhiều hơn đồng nghĩa với việc Founder phải chấp nhận bớt kiểm soát.

Tuyển một executive rất mạnh có thể giúp doanh nghiệp bước sang giai đoạn mới, nhưng cũng buộc Founder phải nhường lại một phần không gian ra quyết định.

Mở thị trường sớm tạo cơ hội dẫn đầu, đồng thời làm tăng rủi ro.

Khi đó, tiếp tục tìm thêm lựa chọn chưa chắc giúp ích.

Bởi câu hỏi thực sự đã chuyển từ:

“Phương án nào tốt nhất?”

sang:

“Cái giá nào tôi sẵn sàng trả cho điều mình cho là quan trọng?”

Hai câu hỏi nghe khá giống nhau, nhưng dẫn đến hai cuộc đối thoại hoàn toàn khác.

Ở câu hỏi đầu tiên, nhà lãnh đạo tiếp tục tìm kiếm thông tin bên ngoài.

Ở câu hỏi thứ hai, họ phải nhìn vào tiêu chí, ưu tiên và cả những mâu thuẫn bên trong cách mình đang ra quyết định.

Ví dụ, một Founder có thể liên tục nói rằng “tốc độ là ưu tiên số một”, nhưng mọi quyết định thực tế lại được thiết kế để giữ quyền kiểm soát tối đa.

Vậy điều gì mới thực sự là ưu tiên?

Không phải lúc nào chúng ta cũng nhìn thấy khoảng cách giữa điều mình nói là quan trọng và điều hành vi của mình cho thấy là quan trọng.

Một cuộc coaching tốt có thể giúp làm rõ chính khoảng cách đó.

Vì vậy, đừng vội hỏi Coaching hay Mentoring tốt hơn

Nếu nhìn theo cách này, việc đặt Coaching và Mentoring lên bàn cân để xem phương pháp nào “tốt hơn” không thực sự có nhiều ý nghĩa.

Chúng có thể phục vụ những khoảng trống khác nhau.

Khi bước vào một vùng hoàn toàn mới và thiếu trải nghiệm, Founder có thể cần một Mentor — người đã đi trước, hiểu những khúc quanh và có thể chia sẻ các bài học thực tế.

Khi đã có dữ liệu, đã có lựa chọn nhưng vẫn mắc kẹt vì chưa rõ tiêu chí hoặc chưa chấp nhận được sự đánh đổi, Coaching có thể hữu ích hơn.

Và nếu doanh nghiệp đang thiếu kiến thức chuyên môn để giải một bài toán cụ thể — chẳng hạn thiết kế mô hình vận hành, tái cấu trúc tổ chức hay xây hệ thống quản trị — thứ cần thiết có thể lại là Consulting.

Thực tế, ranh giới giữa các vai trò này không phải lúc nào cũng cứng nhắc.

Một Mentor giỏi vẫn đặt câu hỏi thay vì liên tục đưa lời khuyên. Một Business Coach có thể sở hữu nhiều kinh nghiệm kinh doanh nhưng cần biết lúc nào kinh nghiệm của mình hữu ích và lúc nào nên đặt nó sang một bên để người được coach tự suy nghĩ.

Một Founder cũng hoàn toàn có thể cần cả hai ở những thời điểm khác nhau.

Vì thế, thay vì bắt đầu bằng tên của phương pháp, tôi thường thích bắt đầu bằng một câu hỏi đơn giản hơn:

“Tôi đang thiếu điều gì để có thể tiến lên?”

Trước khi chọn người đồng hành, hãy chẩn đoán điều mình đang thiếu

Đây có lẽ là phần quan trọng nhất.

Khi gặp một quyết định khó, chúng ta có xu hướng tìm ngay một người để hỏi.

Nhưng trước khi tìm Coach hay Mentor, hãy thử tự hỏi:

Tôi đang thiếu kinh nghiệm — hay thiếu sự rõ ràng?

Nếu có một người từng trải qua bài toán này và chia sẻ kinh nghiệm của họ, liệu tôi có thể tiến lên?

Hay thực ra tôi đã có đủ thông tin, nhưng vẫn chưa xác định được điều gì quan trọng nhất với mình?

Và thêm một câu nữa:

Tôi muốn người đối diện nói cho mình biết họ sẽ làm gì — hay giúp mình hiểu tại sao chính mình vẫn chưa quyết định?

Câu trả lời sẽ nói khá nhiều về kiểu đồng hành mà chúng ta đang cần.

Bởi chọn đúng người rất quan trọng.

Nhưng trước đó, chọn đúng vai trò mà mình cần từ người đó còn quan trọng hơn.

Có lúc cần người chỉ đường. Có lúc cần người giúp mình nhìn rõ đường

Một người đã đi trước có thể giúp Founder nhìn thấy đoạn đường phía trước, những khúc quanh và những cái giá mà họ từng phải trả.

Đó là giá trị của Mentoring.

Nhưng có những lúc con đường đã ở trước mắt.

Dữ liệu đã có. Các phương án đã đủ rõ. Không còn thiếu quá nhiều thông tin để phân tích.

Điều chưa rõ là mình thực sự muốn đi đâu, điều gì quan trọng và cái giá nào mình sẵn sàng trả cho lựa chọn đó.

Lúc này, nhà lãnh đạo có thể không cần thêm một người chỉ đường.

Họ cần một người đủ độc lập để đặt câu hỏi, phản chiếu những giả định và giúp họ nhìn rõ hơn con đường của chính mình.

Đó cũng là một phần giá trị tôi nhìn thấy ở Business Coaching tại Thieu.work.

Bởi năng lực lãnh đạo không nằm ở việc CEO phải tự mình biết mọi câu trả lời.

Nhưng cũng không nằm ở việc mỗi khi đứng trước một quyết định khó, chúng ta lại tìm một người khác để trả lời thay mình.

Có lúc chúng ta cần kinh nghiệm của người đã đi trước.

Có lúc chúng ta cần một cuộc đối thoại đủ sâu để nhìn rõ điều mình thực sự muốn.

Vì vậy, trước khi hỏi:

“Tôi nên tìm Coach hay Mentor?”

Có lẽ nên hỏi:

“Ở thời điểm này, tôi đang thiếu kinh nghiệm — hay thiếu sự rõ ràng để tự quyết định?”

Chẩn đoán đúng nhu cầu.

Rồi mới chọn người đồng hành.

📖 Xem thêm:

• Business Coaching dành cho Founder và CEO
• CEO có thực sự cần thêm lời khuyên?
• Phát triển năng lực lãnh đạo và ra quyết định